Ik geloof in de menselijke maat

‘Dorpskerken Noorden dragen bij aan de leefbaarheid’

Het kerkje van Huizinge. Foto Archief /Jan Willem van Vliet – Overpeinzing van Jolanda Tuma in DvhN, 21-03-2019

Politici spreken kiezers niet aan als mens. Dat gebeurt wel in onze dorpskerken, waar de bezoekers elkaar kennen en zorg dragen voor elkaar.

‘Als we allemaal een uurtje eerder zouden gaan slapen, hadden we veel milieumaatregelen niet nodig’ hoor ik hem zeggen. Het is zondagmorgen en we staan in het piepkleine keukentje van de kerk van Huizinge, bekend van ‘de beving van 2012’ die de aardbevingsproblematiek in een stroomversnelling bracht. We wassen de koffiekopjes af van de kerkgangers, hij wast, ik droog. De kerk van Huizinge, het is een plek waar ik heel graag kom, als kerkganger, als voorganger, als muzikant, maar bovenal als mens. Het is een plek waar mensen elkaar elke zondag ontmoeten, waar mensen elkaar bij naam kennen, waar mensen welkom zijn, en waar we worden aangesproken met die woorden uit Genesis: ‘Mens, waar ben je?!’

‘Als we allemaal een uurtje eerder zouden gaan slapen…’ Het blijft doorsudderen in mijn hoofd. Het zijn zulke eenvoudige woorden, maar zo waar. Net zo eenvoudig en waar als die andere woorden: ‘Als je de bodem leegpompt, dan is het gevolg dat er iets met die bodem zal gebeuren. Dat snapt toch ieder kind.’

Het is verkiezingstijd en hoewel het om provinciale verkiezingen gaat, zijn het zoals altijd de landelijke coryfeeën die in de media over elkaar heen buitelen in de strijd om stemmen. De gesprekken worden beheerst door het thema klimaat. Ik volg het tumult aan de welbekende tafels in de uurtjes dat ik eigenlijk had moeten slapen, maar kan het toch niet laten om te horen hoe onze politieke leiders denken over dit zo belangrijke thema. Wat me dan vooral opvalt, is dat ik helemaal niet wordt aangesproken als mens. Het klimaat gaat niet over mij, maar over de CO2-taks, over de driehonderd grootste bedrijven, over de economie die nog harder moet draaien. Ja, ik mag een elektrische auto aanschaffen en een warmtepomp, mocht ik daar ooit het budget voor bij elkaar hebben geschraapt; en als ik maar op de juiste partijen stem zullen we als doekje voor het bloeden op onze bankrekening zien dat de energieprijzen zullen dalen: stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw. De heren in Den Haag waken over je. Ga nu maar lekker slapen. De materie is zo complex daar kunnen alleen echte experts iets over zeggen.

En ik val inderdaad in slaap, op de bank, in mijn huis vol scheuren in Noord-Groningen, terwijl de coryfeeën verder bekvechten over zaken die niets met mij te maken lijken te hebben. De vraag ‘mens, waar ben je?!’ wordt door hen niet meer gesteld. Hoe anders is dat op de zondagmorgen in die fantastisch mooie kerk in Huizinge. En niet alleen daar. Als dorpskerkambassadeur voor Noord-Nederland kom ik tegenwoordig in allerlei dorpen in Groningen, Drenthe, Friesland en Noord-Holland en ontmoet daar mensen die samen zorg dragen voor hun kerk en voor hun dorp. De dorpskerkenbeweging van de Protestantse Kerk in Nederland is een half jaar geleden in het leven geroepen om kerken te motiveren om haar rol in de leefbaarheid van de dorpen serieus te nemen, om te kijken wat de kerk aan boord heeft en hoe dit ook ten dienste kan staan van de gehele gemeenschap. En wat we nu ontdekken is dat die beweging natuurlijk al lang gaande was. Op allerlei manieren verzetten mensen op de eigen vierkante meter onvoorstelbaar veel werk in de zorg voor de ander (diaconaat), de zorg voor de ziel (pastoraat) en de zorg voor de aarde (rentmeesterschap). En dat alles op vrijwillige basis. Ieder naar eigen vermogen en naar eigen inzicht.

Eén van de talloze voorbeelden van hoe kerken bijdragen aan de leefbaarheid hoorde ik laatst in Friesland. De dorpsvereniging had in samenspraak met onder andere de kerk een sneeuwschuiver aangeschaft want, ook al gebeurt het niet vaak, toch sneeuwt het nog wel eens in Nederland. De doorgaande wegen worden dan al snel schoongeveegd zodat de economie kan blijven draaien, maar aan de smallere wegen wordt niets gedaan zodat veel ouderen onmogelijk het huis uit kunnen. Met de gezamenlijke sneeuwschuiver en veel vrijwilligers zorgt men ervoor dat ook de smalle straten toch begaanbaar blijven. De kerk had niet alleen een financiële bijdrage geleverd, maar zorgde (hoe symbolisch) ook altijd voor het zout…

Zo eenvoudig. En dit is nog maar één van de vele voorbeelden. Op allerlei manieren gebeuren er grote en kleine wonderen wanneer mensen worden gekend en aangesproken: ‘Mens, waar ben jij?!’ Wat kun jij doen voor de samenleving, voor het klimaat, voor de ander, voor de aarde? In honderden kerken worden elke zondag die vragen gesteld. Mensen worden uitgenodigd om op eigen wijze, naar eigen vermogen deel te nemen aan de samenleving, de aarde te bewaren en te beheren met als leitmotiv rentmeesterschap.

Ik heb heus wel gestemd, want dat zie ik als mijn plicht, maar er in geloven doe ik allang niet meer. Waar ik wel in geloof is de menselijke maat, in de gesprekken in dat piepkleine keukentje in Huizinge en in al die andere kerken in Nederland, waar de eersten de laatsten zijn en de laatsten de eersten, waar je wordt gekend, waar je wordt bevraagd op wie je bent en waar de eenvoudige oplossingen vaak de beste zijn. Daar heb je geen experts voor nodig, wel wijze mensen. En die wijze mensen zijn overal! Maar je ziet ze niet want ze vinden het volstrekt vanzelfsprekend dat je zorgt voor de ander, voor de ziel en voor de aarde. Dat snapt toch ieder kind?

Jolanda Tuma is dorpskerkambassadeur van de Protestantse Kerk Nederland voor Noord-Nederland.